در شوق تشبّه به مبدأ اعلا بود « 1 » و در عالم ملك و « 2 » شهادت همواره به تدبيرات بدنى و مصالح منزلى و مدنى در استعمال و استخدام قوّت شهوى و غضبى بر نهج اعتدال اقدام كند « 3 » و به كارفرمايى حواسّ و قوا در تحصيل مطالب عقلى التزام نمايد و به اعمال قوّت وهم و خيال ، حقايق ثابتهء عالم « 4 » مثال را « 5 » استحصال كند . چون قوّت عاقله را اين ملكه و اقتدار پديدار شود ، معلوم گردد كه اتّصاف او به خلق حكمت تكميل يافته است « 6 » . بنابراين مقدّمات ، سلاطين عالم را « 7 » در طريقهء جهان‌دارى به اين خلق احتياج « 8 » عظيم باشد ، چرا كه اگر پادشاه ، قوّت عاقله را هميشه بر ادراك لذّات طبيعى و مرغوبات وهمى و خيالى گمارد و لذّات عالم قدس را مهجور و متروك دارد ، اين شيوه عين فراموشى حقّ باشد و سايهء حقّ را چگونه شايد كه از ملاحظهء حقّ و ملازمت داراى مطلق ، غايب و غافل باشد . مگر كه از سايگى رحمانى به همسايگى شيطانى انتقال جويد ، و چون غبار نسيان حقّ ، پيش « 9 » خورشيد روح را به ابر مظلم جهل و نادانى بپوشاند ، هرآينه ظلّ مديد « 10 » رحمت رحمانى ، از ديدهء بخت او مستور گردد و تيرگى بصر و بصيرت « 11 » او هر لحظه در ادراك حقايق ملك و ملكوت افزون شود « 12 » ، تا آن‌كه مؤدّى « 13 » به ظهور ظلمت ظلم و عدوان و اظهار استكبار و كفران « 14 » گردد و از غايت غفلت ، خود خداى خود را فراموش كند . وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ ، و كسى كه خدا « 15 » را فراموش كند و به شراب غرور مست و بىهوش گردد ، ديگر چگونه نگهبانى و پاس خلق خدا از او طمع توان داشت ؟ و لهذا در كلام مجيد هرجا كه بر سلاطين انبيا به عطيّهء ملك و سلطنت منّت نهاده ، البتّه ملك را به حكمت مقارنت بخشيده ، چنانچه دربارهء رسول ، عليه السّلام ، فرمود « 16 » : فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظِيماً . « 17 »

--> ( 1 ) . م : افتد . ( 2 ) . م : - ملك و . ( 3 ) . م : نمايد . ( 4 ) . م : - عالم . ( 5 ) . م : - را . ( 6 ) . م : - است . ( 7 ) . م : - را . ( 8 ) . م : + است . ( 9 ) . م : مبين . ( 10 ) . م : ظليّت ممدود . ( 11 ) . م : ديده و دل . ( 12 ) . م : بيفزايد . ( 13 ) . م : منجر . ( 14 ) . م : نسيان . ( 15 ) . م : خود . ( 16 ) . م : - دربارهء . . . فرمود . ( 17 ) . م : و آتيناه الملك و الحكمه